De wereld om ons heen verandert voortdurend door de invloed van natuur en mens.

Je leert over verschillende onderwerpen op fysisch, politiek, economisch, demografisch en sociaal-cultureel gebied. Hierdoor weet je veel van allerlei maatschappelijke onderwerpen wereldwijd en kun je relaties leggen. Vooral leer je complexe onderwerpen snel te analyseren en oplossingen te bedenken.

Aardrijkskunde is een wereldvak, waarmee je de wereld kunt ontdekken.

Via de labels kun je zoeken op aardrijkskunde examenonderwerp voor HAVO en VWO.


Je ontdekt bijzondere foto's en de belevenissen van een bevlogen docente aardrijkskunde en geschiedenis.

Pol Education & Coaching & Writing
Educatieve teksten, toetsen en training.
CEDEO Erkend Coach en opleider in de school.

drs. Rini van der Pol
Sliedrecht NL
Rome IT 2012 - 2016
Ankara Turkije 2016 - 2019

vrijdag 19 maart 2010

Brazilie Opknapbeurt voor de sloppen 2010

Brazilië investeert fors in het verstedelijken van sloppenwijken, de zogeheten favela's. Andere landen kijken belangstellend toe. Wie weet ligt hier de oplossing voor een wereldwijd berucht fenomeen.


Sloppenwijk Heliopolis maakte een ongebreidelde groei door tijdens de recessie van de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. Voor krottenwijk Santa Marta is niets is te gek. Spectaculaire kabelbanen trekken de bewoners van deze favela in Rio de Janeiro de bergen op, als alternatief voor de oncomfortabele bus. Internet is gratis, dankzij de gemeente. Een buurtcentrum biedt computercursussen en opleidingen tot kapper of slager aan, en overal zijn mensen van het lichtbedrijf aan het werk. Bijna alle bewoners inmiddels elektriciteit, riolering en stromend water.

En het werkt. Santa Marta, ooit een van de meest gewelddadige favela's van de Braziliaanse stad, is tot modelwijk verworden. De politie is er de baas en patrouilleert dag en nacht bij de toegang tot de buurt. Aan de voet van hun uitkijkpost strekt zich een mengeling van oude krotwoningen en nieuwe sociale woningbouwprojecten uit.

Transformatie

Santa Marta is niet de enige sloppenwijk waar zo'n upgrade plaatsvindt. Rio de Janeiro heeft al acht andere favela's uit de handen van de drugshandel en de plaatselijke milities gehaald. Het doel is om tussen nu en 2016, als in Brazilië de Olympische Spelen plaatsvinden, minstens vijftig van de ongeveer duizend sloppenwijken te voorzien van 'vredestichtende politieposten'.

Niet alleen in Rio de Janeiro worden de favela's aangepakt. De Braziliaanse overheid investeert tot 2011 ruim vier miljard euro in bestrating, riolering en woningbouw voor alle sloppenwijken van Brazilië. Die investering vindt plaats onder de noemer PAC Urbanização de Favelas; een verstedelijkingsproject waarbij sloppenwijken worden getransformeerd tot normale buurten. Het plan is gebaseerd op een ouder project van de gemeente Rio de Janeiro, waarbij samen met een ontwikkelingsbank, non-gouvernementele organisaties en de private sector werd gewerkt aan het opknappen van 73 buurten. Verstedelijking van sloppenwijken blijkt namelijk 50 tot 85 procent goedkoper dan het bouwen van nieuwe wijken.

In het Wereldstedenverslag 2006/7 werd het eerdere project door de Verenigde Naties aangedragen als een voorbeeld voor andere landen.

Slecht imago

Wereldwijd leven één miljard mensen in sloppenwijken. De meeste sloppenwijken in Afrika en Azië zijn er beduidend slechter aan toe dan de Braziliaanse, al was het maar omdat in Brazilië zeker de oudere sloppenwijken al een natuurlijke verstedelijking doorgemaakt hebben. Bordkartonnen krotten zie je er nauwelijks meer.

Maar de illegaliteit staat werkelijke verstedelijking van de favela's nog in de weg; de mensen wonen er zonder toestemming, er wordt gebouwd zonder vergunning en er zijn geen voorzieningen. De staat ontbreekt. Criminele bendes hebben daardoor in de sloppenwijken vrij spel - en zadelen gelijktijdig de krotbewoners met een slecht imago op.


Mensen verzamelen zich rond het lichaam van Thiago Franklino Lima in krottenwijk van Coque, Recife, Brazilië

Nu Brazilië ruim vier miljard euro in deze wijken wil investeren, kan dit project een voorbeeld worden voor de rest van de wereld. Weet het land die voortrekkersrol ook waar te maken?

Wettelijk staat het in Brazilië in ieder geval keurig op papier. In plaats van het opruimen en verplaatsen van sloppen naar verre buitenwijken, zoals in de jaren zestig nog gebeurde met Cidade de Deus (bekend van de film City of God), hebben de bewoners het recht te blijven op de plek waar ze wonen. Hun woningen kunnen in principe worden gelegaliseerd, wat gepaard gaat met het realiseren van voorzieningen als scholen en ziekenhuizen. Mensen die op risicovolle plekken wonen, moeten binnen hun wijk een alternatieve woning krijgen aangeboden.

Ratten

Momenteel vinden met geld van PAC in Brazilië veel van dit soort urbaniseringsprojecten plaats. Ook in São Paulo. Al moet daar onmiddellijk bij gezegd worden dat de nood in deze mega-stad gigantisch is, en het aantal projecten flink tekort schiet. Deze winter werden bijvoorbeeld duizenden families getroffen door harde regens. Ze wonen in uiterwaarden van rivieren die eigenlijk nooit bebouwd hadden mogen worden.


In de wijk Heliópolis daarentegen, de 'zonnestad' in het zuiden van São Paulo, is een hele sloot die was dichtgeslibd met ontlasting en vuilnis van de bovengelegen krotten ontdaan. Die woningen waren noodgedwongen boven de vieze sloot gebouwd, vanwege de schaarse ruimte. Nu zijn er grote graafmachines aan het werk. De vervuilde ader van deze grootste sloppenwijk van São Paulo wordt voorgoed dichtgemetseld.


Josiane Silva Amparo (19) woonde er met haar ouders, tot een brand daar in juli 2008 een einde aan maakte. Haar huis was een van drie woningen die door het vuur werden verwoest; een incident dat de gemeente vervolgens dankbaar aangreep om alle krotten bij de sloot te ruimen. 'Mijn familie kon geen huur betalen', zegt ze, 'want huizen zijn duur hier in Heliópolis. Iedereen had het altijd over de stank, maar daar had ik geen last van. Onze barak was van hout, en op een dag stortte een deel van de vloer in toen het regende. Het huis bewoog en zat altijd vol met ratten. Hoeveel we ook schoonmaakten.'

Na de brand zagen Josiane en haar familie zich gedwongen te verhuizen. De getroffen gezinnen kregen een schadevergoeding van omgerekend 1900 euro. Ook krijgt iedereen die boven de sloot woonde elke maand 150 euro voor de tijdelijke huur van een woning. Nieuwe huizen - ontworpen door toparchitect Ruy Othake - worden in de wijk gebouwd.

Toch is het wantrouwen van de bewoners tegenover de Braziliaanse overheid van oudsher groot. Echt blij is Josiane dan ook niet. 'Ik weet niet waar we gaan wonen, ik weet niets. Het duurt me allemaal te lang en ik mis mijn buurtje boven de sloot. Ik hoop dat ze ons weer bij elkaar plaatsen.'

Bewonersassociaties

De huidige aanpak is het resultaat van een decennialange strijd met de overheid. Dat zegt Ermínia Maricato, architecte en deskundige op het gebied van stedelijke ontwikkeling in Brazilië. 'Brazilië is pas na jarenlange druk van onze sociale bewegingen veranderingen gaan doorvoeren in de sloppenwijken. Het is altijd de eis van de bewoners geweest om op hun oude plek te blijven wonen, binnen hun eigen sociale netwerk en niet te ver van de rijke centra.'

Het geheim van de huidige ontwikkelingen in Brazilië ligt volgens Maricato dan ook bij de bewonersassociaties, die in vrijwel alle Braziliaanse sloppenwijken te vinden zijn.

Heliópolis is daar een voorbeeld van. De belangrijkste bewonersassociatie van deze wijk, UNAS, heeft een democratisch gekozen bestuur en vertegenwoordigt tien grote subkernen in de wijk die 125.000 inwoners telt. Heliópolis ontstond in 1970, toen de gemeente hier zelf honderd gezinnen plaatste. Die waren afkomstig uit een andere sloppenwijk, waar op dat moment een weg werd verbreed. Het was bedoeld als tijdelijk verblijf; maar in 1980 woonden er al tienduizend mensen in Heliópolis. Crèches, water, riolering, alles ontbrak. De wijk dijde steeds verder uit.

Ook andere krottenbuurten groeiden explosief. Sociologe Maria Ruth Amaral was er vanaf het begin bij. Ze deed in de jaren zeventig een promotieonderzoek naar Heliópolis. In 1980 ging ze er voor de gemeente werken, toen de eerste urbaniseringsprojecten in de wijk werden opgezet. 'Het was onmogelijk om de toestroom van nieuwe bewoners te stoppen', zegt Amaral.

Kleurig

Die ongebreidelde groei van Heliópolis vond plaats tijdens het zogenaamde 'verloren tijdperk' van de jaren tachtig en negentig van Brazilië. Het Internationaal Monetair Fonds legde de Braziliaanse overheid grote bezuinigingen op. Een recessie volgde, en veel (slecht opgeleide) arbeiders werden ontslagen, vooral in de auto-industrie. Veel mensen trokken vanuit het arme noordoosten van Brazilië naar São Paulo en Rio de Janeiro, waardoor de sloppenwijken bleven groeien.


Aanvankelijk ging de strijd van de bewonersassociatie met de gemeente simpelweg over het spreekwoordelijke dak voor boven de hoofden van al die mensen. Maar de eisen veranderden met de tijd. Bewonersvereniging UNAS beheert bijvoorbeeld 25 projecten van de gemeente, waaronder crèches en een naschoolse opvang. En het gaat over veel meer dan alleen woningen. 60 procent de jongeren hier is werkloos. Onze huidige leus is daarom Bairro Educador - 'onderwijsbuurt'. Met geld van het verstedelijkingsprogramma van de overheid bouwde UNAS vijfhonderd meter van haar eigen kantoor een onderwijscomplex. In de kleurige schoolgebouwen zijn een beroepsopleiding, twee crèches en een cultureel centrum gevestigd.

Pleinen en parken

Toch blijft de relatie tussen UNAS en de overheid gespannen. De bewoners liggen met de overheid in de clinch over meer transparantie in de besteding van de beschikbare fondsen. 'We hebben ruim 50 miljoen euro van het PAC gekregen. President Lula heeft er er persoonlijk voor getekend. Daar komt ruim 15 miljoen euro van de gemeente bovenop. We willen weten wat er precies met al dat geld gebeurt', zegt voorzitter Alves. 'Hoeveel kost bijvoorbeeld een nieuwe riolering per meter? Die transparantie geeft de overheid niet. Werkelijke democratisering ontbreekt nog altijd.'

Maar Alves laat zich niet ringeloren. Als er weer ergens een propagandabord van de overheid verschijnt zonder dat het project in kwestie werkelijk is afgerond, belt Alves onmiddellijk naar de gemeente. 'Ik laat met kleurenfoto's zien hoe het riool nog altijd open stroomt, of hoe elekriciteitsdraden onbeschermd in de straten hangen. Dan zijn ze kwaad, ja.'

Er is nog een fundamenteel probleem dat de verstedelijking van Heliópolis in de weg zit. De één miljoen vierkante meter die de zonnestad telt, zijn helemaal vol gebouwd. De bewoners bouwen tegenwoordig zelfs de ene laag op de andere om hun familieleden de ruimte te geven. Voor échte verstedelijking, waarbij je een publieke ruimte met bijvoorbeeld pleinen en parken creërt, is geen plek. Controle op de wildgroei ontbreekt vooralsnog. En dat geldt niet alleen voor Heliópolis, maar voor alle favela's.

Normale dienstverlening

Precies daar zit 'm de kneep, volgens stedenbouwkundigen als Ermínia Maricato en sociologe Raquel Rolnik, de Braziliaanse VN-rapporteur voor Recht op Woongelegenheid. Spectaculaire kabelbanen en toparchitecten zijn geen oplossing voor de nog altijd illegale status van sloppenwijken. Het legaliseren van sloppenwijken is tegenwoordig wettelijk mogelijk, maar het gebeurt niet. Zolang de favela's illegaal zijn, kan de overheid wel investeren in verstedelijking; maar alle winst die hiermee wordt geboekt, zal uiteindelijk weer verloren gaan.

De verstedelijking van de favela's moet volgens hen daarom samengaan met het omvormen van de sloppen tot officiële wijken. De straten moeten bijvoorbeeld worden gekadastreerd, en de vuilnisdienst moet gereguleerd worden. 'En er moeten nieuwe wijken worden gebouwd om de bevolkingsgroei op te vangen', zegt stedenbouwkundige Maricato. 'Anders wordt er straks weer een zoveelste laag bovenop de sloppenwijkhuisjes gebouwd, en wordt alles donkerder en vochtiger dan het al is.'


Link: bewerkt naar
http://www.onzewereld.nl/