AARDRIJKSKUNDE WERELDVAK!

De wereld om ons heen verandert voortdurend door de invloed van natuur en mens.

Je leert over verschillende onderwerpen op fysisch, politiek, economisch, demografisch en sociaal-cultureel gebied. Hierdoor weet je veel van allerlei maatschappelijke onderwerpen wereldwijd en kun je relaties leggen. Vooral leer je complexe onderwerpen snel te analyseren en oplossingen te bedenken.

Aardrijkskunde is een wereldvak, waarmee je de wereld kunt ontdekken.

Via de labels kun je zoeken op aardrijkskunde examenonderwerp voor HAVO en VWO.


Je ontdekt bijzondere foto's en de belevenissen van een bevlogen docente aardrijkskunde en geschiedenis.

Pol Education & Coaching & Writing
Educatieve teksten, toetsen en training.
CEDEO Erkend Coach en opleider in de school.

drs. Rini van der Pol
Sliedrecht NL
Rome IT 2012 - 2016
Ankara Turkije 2016 - 2020
WERKWIJZE BLOG
1 zoek bij klas 3/4/5
2 zoek bij klas 3/4/5 > hoofdstuk
3 zoek bij klas 4/5/6 > mindmaps CE
4 zoek bij klas 4/5/6 > video's CE
5 zoek bij klas 4/5/6 > lesstof per onderdeel









zondag 18 mei 2014

3VWO Project Schaliegas De winning van schaliegas veroorzaakt aardbevingen 2014

Winning schaliegas veroorzaakt aardbevingen

De winning van schaliegas vergroot op drie verschillende manieren het risico op aardbevingen. Eén hiervan, bodemdaling, kennen we van conventionele gaswinning Twee andere risico's zijn grotendeels uniek aan schaliegaswinning, en worden veroorzaakt door de omstreden boormethode, het zogeheten fracken.
Bij fracken, Nederlands voor fracking – ‘hydraulic fracturing’ – wordt een ondergrondse gesteentelaag door extreme kunstmatige druk verbrijzeld. Dit gebeurt door eerst (kilometers diep) verticaal te boren tot de schalie wordt bereikt. Vervolgens buigen  deze boringen in de gesteentelaag  horizontaal af. Elke losse boortunnel krijgt een of meerdere fracks. Hierbij wordt met een klap een enorme hoeveelheid water, zand en chemicaliën in het gesteente geperst tot de druk zo hoog is dat het gesteente ondergronds breekt en talloze barsten ontstaan. Het water en zand dient er vervolgens nog toe deze barsten open te persen tot een verbinding ontstaat naar de gashoudende poriën. Het gas kan zo contact maken met de frackvloeistof en erin oplossen. Daarna wordt de vloeistof vanaf het oppervlak weer aangezogen, in de hoop daarmee ook het gas aan het oppervlak te krijgen.

1.  Winning schaliegas veroorzaakt aardbevingen door bodemdaling

De schaliegasindustrie beweert dat bij gaswinning uit schaliesteen geen bodemdaling  optreedt, waar dit bij gewone aardgaswinning, meestal uit zandsteen, wel het geval is. Dit is niet waar. De mate van bodemdaling houdt verband met de dikte van de gashoudende laag en de hoeveelheid gas die eruit gewonnen wordt. Wanneer een grote hoeveelheid gas uit schalie wordt losgebroken en omhoog gepompt, klinkt het gesteente daarna in, en volgt bodemdaling.

Bodemdaling door gaswinning gaat gepaard met aardbevingen. Alhoewel de mate van bodemdaling simpelweg verband houdt met de mate van gaswinning, leert ervaring elders in het land dat ook bodemdaling optreedt bij gaswinning uit de zogeheten kleine velden, en dat dit soms een zeer lokaal effect kan hebben – evenwel met de reële mogelijkheid dat verzakkingen schade veroorzaken.

2. Fracken voor winning schaliegas veroorzaakt directe aardbevingen

Per schalielaag wordt vaak honderden keren geboord, en per boring zijn doorgaans meerdere fracks nodig. Deze winmethode veroorzaakt per definitie een aardbeving, die in de bovengrondse omgeving vaak seismisch kan worden geregistreerd. Deze directe aardbevingen tijdens de frack zijn vaak licht, en zullen niet snel bovengrondse beschadigingen veroorzaken. De boortunnel reikt echter tot in het epicentrum en komt onder enorme druk te staan, waarbij de omhulzing gemakkelijk kan beschadigen, waardoor vervolgens methaan en vergiftigd water kunnen weglekken. Na lichte aardbevingen door schaliegaswinning bij Blackpool in Groot-Brittannië (tot 2,1 op de schaal van Richter) bleek zelfs dat de boorgaten ovaal waren vervormd.

3. Winning schaliegas veroorzaakt aardbevingen door activeren bestaande breuken

Een groter probleem ontstaat wanneer een deel van de frack-vloeistof in bestaande breuken in de gesteentelaag belandt. Deze breuken staan vaak al onder (tektonische) druk en wanneer er vloeistof in belandt, kan dit de wrijvingsweerstand tussen de breukvlakken verlagen, waarna een verschuiving (= aardbeving) optreedt.

Dit laatste type aardbevingen als gevolg van schaliegaswinning kan aanmerkelijk zwaarder zijn, afhankelijk van de seismische activiteit van de ondergrond.

De Amerikaanse Geologische Dienst registreerde  in 2011 in Oklahoma een aardbeving  met een kracht van 5,7 op de schaal van Richter. Deze was ontstaan door de injectie van frack-vloeistof in ondergronds gesteente. Zulke aardbevingen kunnen in potentie grote schade aanrichten aan gebouwen en infrastructuur.

Ook in de Nederlandse ondergrond zijn veel breuken aanwezig – waarvan de ligging niet exact bekend is. Het grootste en meest actieve breukencomplex ligt in het zuidoosten van het land, rond de Peelhorst, het Kempisch Plateau en met name de Roerdalslenk (een dalingsgebied ingesloten tussen grote breukcomplexen). In dit laatste gebied komen van nature al aardbevingen voor met een kracht van 4-5 op de schaal van Richter, zoals in het Noord-Brabant en Limburg meermalen is voorgekomen in de 20e eeuw, Onder andere in de nabijheid van de vergunningsgebieden voor schaliegaswinning rond het Brabantse Boxtel en Haaren. De Rabobank heeft in deze omgeving een datacentrum staan en heeft uit bezorgdheid voor plannen voor schaliegaswinning in de regio in 2011 een rechtszaak aangespannen tegen proefboringen door het gasbedrijf Cuadrilla, waarna op last van de rechter zulke proefboringen zijn opgeschort. Ook grote steden als Den Bosch en Eindhoven liggen bovenop voorkomens (voorkomens?) van schaliegas – én in de seismisch actieve Roerdalslenk, die vervolgens in noordwestelijke richting doorloopt onder het rivierengebied, richting Zuid-Holland.

Roerdalslenk niet enige risicogebied voor aardbevingen

Ook in de Achterhoek zijn bestaande breuklijnen tamelijk ondiep in de Nederlandse bodem aanwezig. Hier lopen de meeste breuken noordwest-zuidoost, onder de Veluwe door, richting de Flevopolder.

Breuken in de diepe ondergrond vormen vaak een gebundeld en redelijk chaotisch patroon, en van veel (kleinere) breuken is niet goed bekend waar ze precies liggen. Aangezien met het fracken opzettelijk nieuwe breuken worden gemaakt is niet uit te sluiten dat frack-breuken contact leggen met bestaande breuken, die mogelijk onder tektonische spanning staan. Het invloeien van frack-vloeistof kan hierbij aardbevingen veroorzaken, zoals dat ook in de VS  is waargenomen.

Samenvattend: het risico op aardbevingen door schaliegaswinning lijkt groter dan door conventionele aardgaswinning en is complexer van aard. Fracken in dichtbevolkt gebieden die breuksystemen in de ondergrond hebben (dit is praktisch heel Nederland) is door het direct verhoogde aardbevingsrisico niet verantwoord.
Link: