AARDRIJKSKUNDE WERELDVAK!

De wereld om ons heen verandert voortdurend door de invloed van natuur en mens.

Je leert over verschillende onderwerpen op fysisch, politiek, economisch, demografisch en sociaal-cultureel gebied. Hierdoor weet je veel van allerlei maatschappelijke onderwerpen wereldwijd en kun je relaties leggen. Vooral leer je complexe onderwerpen snel te analyseren en oplossingen te bedenken.

Aardrijkskunde is een wereldvak, waarmee je de wereld kunt ontdekken.

Via de labels kun je zoeken op aardrijkskunde examenonderwerp voor HAVO en VWO.


Je ontdekt bijzondere foto's en de belevenissen van een bevlogen docente aardrijkskunde en geschiedenis.

Pol Education & Coaching & Writing
Educatieve teksten, toetsen en training.
Coach en opleider met oplossingsgerichte aanpak. CEDEO erkend.


drs. Rini van der Pol
Sliedrecht NL
Rome IT 2012 - 2016
Ankara Turkije 2016 - 2020

WERKWIJZE BLOG
1 zoek bij klas 3/4/5
2 zoek bij klas 3/4/5 > hoofdstuk
3 zoek bij klas 4/5/6 > mindmaps CE
4 zoek bij klas 4/5/6 > video's CE
5 zoek bij klas 4/5/6 > lesstof per onderdeel











zondag 18 mei 2014

3VWO Project Schaliegas Samenwerking aardrijkskunde en scheikunde 2014

Tijdens de activiteitenweek gaat 3VWO een discussie houden over het boren naar schaliegas.

We werken vanuit de geografische dimensies:

- Wat zijn de fysische oorzaken?
Wat is schaliegas? Waar komt het voor in Nederland? Waarom daar?

- Wat is de politieke invloed?
Wat is de rol van de overheid?

- Wat is de economische invloed?Wat zijn de kosten en baten?

- Wat zijn de demografische gevolgen?
Wat zijn de gevolgen voor de bevolking?

- Wat zijn de fysische gevolgen?
Wat zijn de gevolgen voor het gebied?

Dat werkt als volgt:

A Achtergrondinformatie/uitleg en beeldmateriaal door de docenten aardrijkskunde
B Leerlingen doen zelf onderzoek adhv een aantal artikelen:
- deelvragen beantwoorden door leerlingen
- hoofdvraag beantwoorden door leerlingen
C Leerlingen voeren een afsluitende discussie.

De hoofdvraag wordt beantwoord tijdens een discussie tussen twee groepen in de klas;
de voor- en tegenstanders van het boren van schaliegas in Nederland.

Hoofdvraag:
Wel of niet boren naar schaliegas in Nederland?

Deelvragen:

1 Wat is schaliegas?

2 Wat zijn de voordelen van schaliegas?

3 Wat zijn de nadelen van schaliegas?

4 Conclusie.

drs. R van der Pol
Mei 2014

3VWO Project Schaliegas De winning van schaliegas veroorzaakt aardbevingen 2014

Winning schaliegas veroorzaakt aardbevingen

De winning van schaliegas vergroot op drie verschillende manieren het risico op aardbevingen. Eén hiervan, bodemdaling, kennen we van conventionele gaswinning Twee andere risico's zijn grotendeels uniek aan schaliegaswinning, en worden veroorzaakt door de omstreden boormethode, het zogeheten fracken.
Bij fracken, Nederlands voor fracking – ‘hydraulic fracturing’ – wordt een ondergrondse gesteentelaag door extreme kunstmatige druk verbrijzeld. Dit gebeurt door eerst (kilometers diep) verticaal te boren tot de schalie wordt bereikt. Vervolgens buigen  deze boringen in de gesteentelaag  horizontaal af. Elke losse boortunnel krijgt een of meerdere fracks. Hierbij wordt met een klap een enorme hoeveelheid water, zand en chemicaliën in het gesteente geperst tot de druk zo hoog is dat het gesteente ondergronds breekt en talloze barsten ontstaan. Het water en zand dient er vervolgens nog toe deze barsten open te persen tot een verbinding ontstaat naar de gashoudende poriën. Het gas kan zo contact maken met de frackvloeistof en erin oplossen. Daarna wordt de vloeistof vanaf het oppervlak weer aangezogen, in de hoop daarmee ook het gas aan het oppervlak te krijgen.

1.  Winning schaliegas veroorzaakt aardbevingen door bodemdaling

De schaliegasindustrie beweert dat bij gaswinning uit schaliesteen geen bodemdaling  optreedt, waar dit bij gewone aardgaswinning, meestal uit zandsteen, wel het geval is. Dit is niet waar. De mate van bodemdaling houdt verband met de dikte van de gashoudende laag en de hoeveelheid gas die eruit gewonnen wordt. Wanneer een grote hoeveelheid gas uit schalie wordt losgebroken en omhoog gepompt, klinkt het gesteente daarna in, en volgt bodemdaling.

Bodemdaling door gaswinning gaat gepaard met aardbevingen. Alhoewel de mate van bodemdaling simpelweg verband houdt met de mate van gaswinning, leert ervaring elders in het land dat ook bodemdaling optreedt bij gaswinning uit de zogeheten kleine velden, en dat dit soms een zeer lokaal effect kan hebben – evenwel met de reële mogelijkheid dat verzakkingen schade veroorzaken.

2. Fracken voor winning schaliegas veroorzaakt directe aardbevingen

Per schalielaag wordt vaak honderden keren geboord, en per boring zijn doorgaans meerdere fracks nodig. Deze winmethode veroorzaakt per definitie een aardbeving, die in de bovengrondse omgeving vaak seismisch kan worden geregistreerd. Deze directe aardbevingen tijdens de frack zijn vaak licht, en zullen niet snel bovengrondse beschadigingen veroorzaken. De boortunnel reikt echter tot in het epicentrum en komt onder enorme druk te staan, waarbij de omhulzing gemakkelijk kan beschadigen, waardoor vervolgens methaan en vergiftigd water kunnen weglekken. Na lichte aardbevingen door schaliegaswinning bij Blackpool in Groot-Brittannië (tot 2,1 op de schaal van Richter) bleek zelfs dat de boorgaten ovaal waren vervormd.

3. Winning schaliegas veroorzaakt aardbevingen door activeren bestaande breuken

Een groter probleem ontstaat wanneer een deel van de frack-vloeistof in bestaande breuken in de gesteentelaag belandt. Deze breuken staan vaak al onder (tektonische) druk en wanneer er vloeistof in belandt, kan dit de wrijvingsweerstand tussen de breukvlakken verlagen, waarna een verschuiving (= aardbeving) optreedt.

Dit laatste type aardbevingen als gevolg van schaliegaswinning kan aanmerkelijk zwaarder zijn, afhankelijk van de seismische activiteit van de ondergrond.

De Amerikaanse Geologische Dienst registreerde  in 2011 in Oklahoma een aardbeving  met een kracht van 5,7 op de schaal van Richter. Deze was ontstaan door de injectie van frack-vloeistof in ondergronds gesteente. Zulke aardbevingen kunnen in potentie grote schade aanrichten aan gebouwen en infrastructuur.

Ook in de Nederlandse ondergrond zijn veel breuken aanwezig – waarvan de ligging niet exact bekend is. Het grootste en meest actieve breukencomplex ligt in het zuidoosten van het land, rond de Peelhorst, het Kempisch Plateau en met name de Roerdalslenk (een dalingsgebied ingesloten tussen grote breukcomplexen). In dit laatste gebied komen van nature al aardbevingen voor met een kracht van 4-5 op de schaal van Richter, zoals in het Noord-Brabant en Limburg meermalen is voorgekomen in de 20e eeuw, Onder andere in de nabijheid van de vergunningsgebieden voor schaliegaswinning rond het Brabantse Boxtel en Haaren. De Rabobank heeft in deze omgeving een datacentrum staan en heeft uit bezorgdheid voor plannen voor schaliegaswinning in de regio in 2011 een rechtszaak aangespannen tegen proefboringen door het gasbedrijf Cuadrilla, waarna op last van de rechter zulke proefboringen zijn opgeschort. Ook grote steden als Den Bosch en Eindhoven liggen bovenop voorkomens (voorkomens?) van schaliegas – én in de seismisch actieve Roerdalslenk, die vervolgens in noordwestelijke richting doorloopt onder het rivierengebied, richting Zuid-Holland.

Roerdalslenk niet enige risicogebied voor aardbevingen

Ook in de Achterhoek zijn bestaande breuklijnen tamelijk ondiep in de Nederlandse bodem aanwezig. Hier lopen de meeste breuken noordwest-zuidoost, onder de Veluwe door, richting de Flevopolder.

Breuken in de diepe ondergrond vormen vaak een gebundeld en redelijk chaotisch patroon, en van veel (kleinere) breuken is niet goed bekend waar ze precies liggen. Aangezien met het fracken opzettelijk nieuwe breuken worden gemaakt is niet uit te sluiten dat frack-breuken contact leggen met bestaande breuken, die mogelijk onder tektonische spanning staan. Het invloeien van frack-vloeistof kan hierbij aardbevingen veroorzaken, zoals dat ook in de VS  is waargenomen.

Samenvattend: het risico op aardbevingen door schaliegaswinning lijkt groter dan door conventionele aardgaswinning en is complexer van aard. Fracken in dichtbevolkt gebieden die breuksystemen in de ondergrond hebben (dit is praktisch heel Nederland) is door het direct verhoogde aardbevingsrisico niet verantwoord.
Link:
 

 

3VWO Project Wat is schaliegas? 2014

Wat is schaliegas nou eigenlijk?

Schaliegas is gas dat lokaal voorkomt in schaliegesteente, ook wel kleisteen genoemd. Het is een fossiele brandstof die zelf ook liever in de grond blijft zitten. Want in tegenstelling tot gewoon aardgas, dat in aaneengesloten bellen (velden) voorkomt in poreus gesteente (meestal zandsteen) onder afsluitende lagen, zit schaliegas opgesloten in minuscule poriën, binnen in het gesteente waarin het ooit – doorgaans over tientallen tot honderden miljoenen jaren - is gevormd uit versteend organisch materiaal.

De piepkleine gasbelletjes zijn dus niet onderling met elkaar verbonden. Simpelweg een tunnel boren tot in het gesteente is bij schaliegas, in tegenstelling tot 'gewoon aardgas', niet voldoende om het gas te kunnen aanzuigen. Het gesteente moet ondergronds gebroken ('fractured') worden, zodat barsten de poriën bereiken.

Schaliegas komt niet in grote aangesloten velden voor en het is vaak onduidelijk hoe hoog de concentratie met gas gevulde poriën precies is. Schaliegaswinning is daarom echt sprokkelwerk. Om in een gebied schaliegas te ontginnen, zijn vaak honderden boorlocaties nodig, van waaruit in verschillende richtingen wordt geboord. Om het schaliegas uit de poriën te krijgen, moet het gesteente ondergronds worden opengebroken – dit heet fracking, kort voor hydraulic fracturing.

Dit gebeurt met schokgolven van enorme hoeveelheden geïnjecteerd water, zand en chemicaliën. Dit mengsel wordt door de kersverse barsten heen geperst en moet de poriën bereiken en het gas oplossen. Daarna wordt (een deel) weer via deze boortunnels omhoog gezogen, waarna het gas wordt gescheiden van het chemisch verontreinigde water.

Fossiel methaan: dubbel slecht voor het klimaat

De chemische samenstelling van schaliegas is doorgaans niet verschillend van conventioneel aardgas: het bestaat hoofdzakelijk uit methaan, dat is opgebouwd uit fossiele koolstof.

Dat laatste is belangrijk: in tegenstelling tot bijvoorbeeld moerasgas, methaan uit rijstvelden, of uit het verteringsstelsel van koeien, is het methaan in aardgas en schaliegas een fossiele brandstof. Het voegt dus extra koolstof toe aan de atmosfeer – koolstof die geen onderdeel meer was van de normale koolstofkringloop tussen het aardoppervlak en de atmosfeer.

Winning en verbanding van schaliegas leidt daarom automatisch tot een toename van de atmosferische koolstofconcentratie. Dit is klimaatbelastend. Een deel van deze klimaatbelasting (het verbrande schaliegas) komt op conto van CO2, een ander deel (het door het fracken ontsnapte schaliegas) komt op conto van methaan.

Het zijn met name deze methaanlekkages die klimaatwetenschappers grote zorgen baren. Metingen wijzen uit dat tot enkele procenten van het schaliegas direct in de atmosfeer belandt. Daarmee wordt schaliegas (op een tijdschaal van enkele decennia) per energie-eenheid nog klimaatbelastender dan steenkool.
Link:
 

donderdag 15 mei 2014

AK Waarom zou ik aardrijkskunde kiezen? 2014

Waarom Aardrijkskunde kiezen?

In de derde klas HAVO en VWO moeten de leerlingen hun profiel kiezen.

Aardrijkskunde past in elke profiel.

In onderstaande video zie je de lesstof die wordt behandeld in de bovenbouw.


http://youtu.be/B9daoTU2QNQ



Maar er is meer. Met aardrijkskunde leer je over de mens en de natuur op aarde.

Centraal staat de mens, waarbij je kijkt naar politieke, economische, demografische en culturele aardrijkskunde ofwel geografie.

Aardrijkskunde is door deze verdeling makkelijker te leren.

Bij politieke aardrijkskunde kijk je naar het bestuur van een land.
Is een land democratisch of is er sprake van corruptie? Wat zijn de gevolgen voor de bevolking? Wat is de relatie tussen het bestuur van een land en de armoede of rijkdom in een land?

Bij economische aardrijkskunde staat het werk en de inkomsten van mensen centraal.
Welke landen zijn arm in de wereld? Waarom zijn die landen arm? Hoe kunnen landen rijker worden?

De demografische aardrijkskunde kijkt naar migratie, geboorte en sterfte ofwel naar de bevolking op aarde.
Waarom verhuizen mensen? Waar gaan mensen naar toe? Waarom? Waar worden veel mensen geboren? Waarom daar? Waar is een hoog sterftecijfer? Waarom daar?

De culturele aardrijkskunde houdt zich bezig met de verschillende culturen op aarde met name door andere talen en godsdiensten.
Welke verschillende culturen bestaan er? Wat is de invloed van cultuur ofwel taal en godsdienst?

Ook kijk je naar de natuur, dat noem je de fysische aardrijkskunde. De meeste leerlingen vinden dat interessant, omdat ze dan leren over alle processen in en op het aardoppervlak.
Waar zijn aardbevingen, vulkanen, gebergtevorming en razende orkanen? Waarom daar? Waar kun je dit verwachten in de toekomst?

Kortom, een afwisselend vak met informatie uit de wereld om ons heen.