AARDRIJKSKUNDE WERELDVAK!

De wereld om ons heen verandert voortdurend door de invloed van natuur en mens.

Je leert over verschillende onderwerpen op fysisch, politiek, economisch, demografisch en sociaal-cultureel gebied. Hierdoor weet je veel van allerlei maatschappelijke onderwerpen wereldwijd en kun je relaties leggen. Vooral leer je complexe onderwerpen snel te analyseren en oplossingen te bedenken.

Aardrijkskunde is een wereldvak, waarmee je de wereld kunt ontdekken.

Via de labels kun je zoeken op aardrijkskunde examenonderwerp voor HAVO en VWO.


Je ontdekt bijzondere foto's en de belevenissen van een bevlogen docente aardrijkskunde en geschiedenis.

Pol Education & Coaching & Writing
Educatieve teksten, toetsen en training.
CEDEO Erkend Coach en opleider in de school.

drs. Rini van der Pol
Sliedrecht NL
Rome IT 2012 - 2016
Ankara Turkije 2016 - 2021
WERKWIJZE BLOG
1 zoek bij klas 3/4/5
2 zoek bij klas 3/4/5 > hoofdstuk
3 zoek bij klas 4/5/6 > mindmaps CE
4 zoek bij klas 4/5/6 > video's CE
5 zoek bij klas 4/5/6 > lesstof per onderdeel











maandag 25 januari 2010

Klimaatvraagstukken Snelle verandering Nederlands klimaat 2008

sitestat

Het klimaat in Nederland, verandert het of kunnen we dat nu nog niet merken?

Het KNMI presenteert vandaag haar vijfjaarlijkse klimaatrapport waarin de toestand van het Nederlandse klimaat wordt beschreven. En wat blijkt, het gaat niet goed.

De opwarming in Nederland en de ons omringende landen gaat twee keer zo snel dan in de rest van de wereld. En wat nu precies de oorzaak is blijft gissen. In Nederland regent het meer en vaker en vooral in de kustgebieden zorgt dat voor nieuwe problemen in de waterhuishouding.


Link: bewerkt naar
http://www.eenvandaag.nl/

vrijdag 22 januari 2010

Wonen in Nederland De Haakse Zeedijk 2009

De klimaatverandering, het stijgende zeeniveau en de daling van Nederland zullen in de toekomst een steeds groter probleem worden. De rivieren stijgen met het zeeniveau mee en de verzilting stijgt evenredig.

Wat zijn de bedreigingen voor ons land:

•­ de stijgende zeespiegel
•­ overstromingen binnenlands door overtollig rivierwater
•­ verzilting
•­ energietekort
•­ tekort aan bouwgrond in de Randstad
• ­tekort aan natuurgebied en recreatieruimte
• ­tekort aan zoet water
• ­geen mogelijkheden voor uitbreiding Schiphol

De HAAKSE ZEEDIJK (DHZ) is voor deze problemen de multifunctionele oplossing voor de komende eeuwen:


• de Haakse Zeedijk beschermt ons tegen de stijging van het zeeniveau
• creëert nieuw land achter de dijk voor bewoning, recreatie en natuurgebied
• creëert ruimte voor de afvoer van het rivierwater
• de waterkracht - pompcentrales zorgen voor energie opwekking
• is kostenneutraal.
 
Het plan DHZ biedt een integrale oplossing
 
Op 25 km uit de kust wordt een 180 km lange duinendijk aangelegd van Walcheren tot den Helder. Breedte van de dijk 3,5 km. De huidige kustlijn wordt slaperdijk. Het hoogste punt van de opgespoten dijk ligt op + 9 mtr NAP. De havens van Rotterdam, Amsterdam en Den Helder blijven toegankelijk en de Maasvlakte blijft in open verbinding met de zee.

Achter DHZ worden drie binnenzeeën aangelegd. Hierin kunnen de rivieren het overtollig water lozen. Overlooppolders worden overbodig.

In de huidige situatie verzilt het achterland door grondwaterdruk vanuit zee en de rivieren. Door aanleg van de binnenzeeën, kan het oude zeeniveau (dus ook de grondwaterdruk) worden gehandhaafd. Verdere verzilting wordt dan voorkomen.

In de 3 binnenzeeën worden 40 meter diepe Ringmeren aangelegd. Hierin worden waterkracht-pompcentrales gebouwd die kunnen voorzien in 10% van onze energievoorziening en ’s nachts tegen nachttarief het water de zee inpompen.

De geplande windmolenparken kunnen op de dijk worden aangelegd.

De binnenzee van het Noordbekken van DHZ kan worden gebruikt als zoetwaterreservoir.

In het nieuwe gebied ontstaat 150 km2 grond voor bebouwing op +5 mtr NAP. Daarnaast een natuurgebied van 480 km2, waarvan 100 km2 getijden- en foerageergebied voor vogels.

De aanleg van een vliegveld in zee kan eindelijk worden gerealiseerd.

Door de drie binnenzeeën kan het werk in drie fasen worden uitgevoerd (3 x 11 jaar).

Na uitvoering van dit plan zijn er slechts twee zaken die onderhoud vergen. En wel: ophoging van het duin bij verdere stijging van de zeespiegel, door (aanzienlijk goedkopere) zandsuppletie en aanpassing van de spuisluizen.

Plannen, gebaseerd op het advies van de Deltacommissie/ de commissie Veerman

- Ophoging van alle zee- en rivierdijken, met de daarbij horende pompgemalen, sluizen en bruggen.
- Aanpassing van de Deltawerken.
- Een afsluitbare open/dicht variant voor het Rijnmondgebied tegen de verzilting.
- Verhoging van het waterniveau van het IJsselmeer om een groter zoetwater reservoir te creëren als
  er ’s zomers minder watertoevoer is (kosten geschat op 4 à 6 miljard).
- Huidige (dure) zandsuppleties voortzetten.
- Na 2070 zal afsluiting van de Nieuwe Waterweg noodzakelijk zijn.

Wat zijn de voor- en nadelen van het advies van de Deltacommissie in vergelijking tot DHZ?

Het kostenplaatje van DHZ ligt ver onder het kostenplaatje van de Deltacommissie. Dit komt niet alleen omdat door de verkoop van de bouwgrond de aanleg van DHZ (geraamd op minder dan 40 miljard Euro) uiteindelijk kostenneutraal uitwerkt, maar ook door het feit dat het zand - dat gebruikt wordt voor de aanleg van de dijk - rechtstreeks direct van achter de dijk wordt opgezogen. De kosten van de uitvoering van het plan van de Deltacommissie worden geschat op 112 – 160 miljard Euro.

Bij de aanleg van DHZ hoeven de Deltawerken niet te worden aangepast, niet alle dijken in Nederland verhoogd en niet alle spui- en poldergemalen aangepast.

Door het IJsselmeer te verbinden met het Noordbekken kan het IJsselmeer zijn waterpeil behouden.

 
Link: bewerkt naar
http://haaksezeedijk.1holland.eu/

Klimaatvraagstukken Overstromingen wereldwijd 2009

Wereldwijd bevinden de meest dichtbevolkte gebieden zich in delta’s, langs kusten, meren en rivieren. Deze gebieden zijn economisch zeer waardevol en ontwikkelen zich verder. Deze gebieden vragen daarom om een kleine kans op overstromingen.

In veel van deze gebieden is het aardoppervlak dalend als gevolg van wateronttrekking, inklinking van sedimenten, of andere geologische processen. Tegelijkertijd geeft de klimaatverandering extremere weersomstandigheden en zeespiegelstijging. Deze veranderende randvoorwaarden veroorzaken dat hoogwaterstanden vaker zullen voorkomen en extremer zullen zijn.

Daardoor zal grotere economische schade optreden en is er een groter risico op verlies aan mensenlevens. Deltagebieden als Nederland zijn hierdoor kwetsbaar.


Jaarlijks vinden tal van overstromingen wereldwijd plaats. Zoals bijvoorbeeld:

􀁸 Tijdens de drie weken durende overstroming van de rivier de Elbe in 2002 bereikte het water een niveau dat gemiddeld eens in de 150 jaar voorkomt. De Elbe is een rivier met een lengte van bijna 1100 km, met een stroomgebied van ongeveer 140.000 km2.

De rivier stroomt uit in de Noordzee. Ongeveer 2/3 van het stroomgebied ligt in Duitsland, 1/3 in Tjechië, en een klein deel in Oostenrijk en Polen. Ongeveer 25 miljoen mensen wonen in dit gebied. Zo'n 7,5 miljoen daarvan wonen in de vijf grootste steden: Berlijn, Hamburg, Praag, Dresden en Leipzig.


Vele verstedelijkte gebieden, waaronder Dresden en Praag, stroomden over en de resulterende verzekeringsclaims bedragen tientallen miljoenen Euro’s.

De ramp toonde duidelijk de behoefte aan verbeteringen van het crisismanagement bij dreigende overstromingen in die regio. Men is nu begonnen met de inzet van remote sensing technieken om de rampenbestrijding van informatie te voorzien.

􀁸 In Zuidwest Azië en het Indiase subcontinent, vooral in landen als Thailand, Indonesië, Myanmar, Vietnam, India en Bangladesh overstromen sommige rivieren en deltagebieden jaarlijks. Dit terwijl er zeer dichtbevolkte gebieden liggen. Met grote regelmaat ontstaan hierdoor grote rampen waarbij veel mensenlevens, vee en economische investeringen verloren gaan.

Het belang van verbeterd overstromingsmanagement is nodig als voorwaarde voor de duurzame economische ontwikkeling van de getroffen gebieden. Maar het ontbreekt aan de economische middelen en het organisatievermogen. Er is grote behoefte aan innovatieve, schaalbare oplossingen.


􀁸 Australië heeft regelmatig overstromingen. Australië heeft een droog, heet en zonnig klimaat. De kuststreken zijn daarop uitzonderingen. In het noorden heerst een tropisch regenklimaat. In het zuidoosten is het klimaat naar omstandigheden gematigd en in het zuidwesten is het klimaat vergelijkbaar met de Middellandse Zee.

Vaak resulteren de overstromingen in doden, verlies van tienduizenden veeteeld dieren, en veel materiele schade aan huizen, gebouwen, landbouwgewassen, etc. Totaal worden de kosten van overstromingen geschat op 400 milioen dollar per jaar.


􀁸 De Verenigde Staten hebben terugkerende overstromingen van de rivieren in het oosten en middenwesten van de VS. Neerslag valt er in alle jaargetijden. De oostelijke helft van het land is het natst. In de bergen in het oosten valt veel regen. Ook de bergen in het noordwesten krijgen veel neerslag te verwerken. In Oregon en Washington valt tussen de 4000 en 5000 millimeter regen en sneeuw per jaar.

Droog is het aan de schaduwzijde van de Rocky Mountains. Daar heerst een woestijn- en steppeklimaat. In het zuidwesten treedt zomers de moesson op; buien trekken over Arizona en New Mexico. In het voorjaar zorgen zware buien in Oklahoma, Kansas en Texas voor noodweer, vaak met grote hagelstenen.


De overstromingen leiden behalve tot vele doden, tot enorme economische schades door onderbroken transportroutes, verloren gegane landbouwgewassen en vee, schade aan gebouwen en huizen, en schade aan infrastructuur. De financiële schade is vaak tientallen of honderden miljoenen dollar, maar kan tot in de miljarden oplopen.

Beantwoord de volgende vragen:

1  De overstromingsgebieden zijn wereldwijd kwetsbaar.
 a Leg uit vanuit de sociale dimensie?
 b Leg uit vanuit de economische dimensie?
 c Leg uit vanuit de fysische dimensie?

2  Door de overstromingen van de Elbe ontstaat schade. Geef een uitleg vanuit twee dimensies.

3a Wat zijn remote sensing technieken?
  b Wat is het voordeel hiervan bij overstromingen?

4  Waarom is overstromingsmanagement belangrijk?

5  Geef een verklaring voor de drie verschillende klimaten in de kuststreken van Australie.

6  Waarom zijn er steeds terugkerende overstromingen in het oosten en middenwesten van de VS?


Link: bewerkt naar
http://www.verkeerenwaterstaat.nl/

Klimaatvraagstukken Overstromingen wereldwijd zomer 2007

Zomer 2007


􀁸 Overstromingen in Groot-Brittannië kosten de Britse verzekeraars zeker € 1,5 miljard (ANP 29 juni 2007)

􀁸 Bush verklaart in de Verenigde Staten Kansas tot rampgebied. (ANP 3 juli 2007)

􀁸 China evacueert een half miljoen mensen vanwege overstromingsgevaar, en schat de schade halverwege juli al op € 2,3 miljard (ANP/Novum 12 juli 2007)

􀁸 De geschatte schade van overstromingen in Groot-Brittannië is inmiddels € 3 miljard. Het budget van overstromingspreventie is nu € 900 miljoen per jaar. De regering doet een toezegging €300 miljoen per jaar extra te gaan investeren (ANP 23 juli 2007)

􀁸 Miljoenen mensen in India zijn op de vlucht geslagen door overstromingen als gevolg van moessonregens (ANP 28 juli 2007)

􀁸 De Indiase autoriteiten maakten bekend al zeker 1258 doden te hebben geteld. (ANP 6 augustus 2007)

􀁸 Honderden mensen in Noord-Korea zijn om het leven gekomen of worden vermist na dagenlange stortregens en overstromingen. (ANP 17 augustus 2007)


Beantwoord de volgende vragen:

1  Verklaar de vele hurricanes (= tropische orkanen) in het zuidoosten van de VS?

2  Verklaar de toenemende droogte in Australie?

3  Verklaar de temperatuurtoename in Rusland?

4a Verklaar de toename van regen in de zomer in Zwitserland?
  b Verklaar de toename van sneeuwval in de winter in Zwitserland?

 
Link: bewerkt naar
http://www.verkeerenwaterstaat.nl/

Wonen in Nederland Ruimte voor de rivier maatregelingen 2009

Er zijn verschillende typen maatregelen mogelijk om de rivier meer ruimte te geven. Hieronder een korte beschrijving.

Vergraven van de uiterwaarden



Dit type maatregel omvat het geheel of gedeeltelijk verlagen van de uiterwaarden zodat meer water kan worden afgevoerd door het winterbed.

Ontpoldering



Ontpolderen is het weer onder water zetten van ooit aan de zee onttrokken stukken land.

Dijkverlegging



Door het landinwaarts verleggen van een dijk wordt het winterbed van de rivier breder. Daardoor neemt de afvoercapaciteit van de rivier toe.

Hoogwatergeulen in binnendijks gebied



Een hoogwatergeul is een nieuwe rivierloop buiten het bestaande winterbed, die bij hoogwater deel uitmaakt van het watervoerende gedeelte van een rivier. Hoogwatergeulen kunnen ook zo ontworpen worden dat ze het gehele jaar watervoerend zijn. Een hoogwatergeul is begrensd door twee hoge dijken of hogere gronden.

Kribverlaging

Door het verlagen van de kribben kan het water gemakkelijker worden afgevoerd. De functie van de kribben (het op zijn plaats en op diepte houden van de vaargeul) blijft behouden.

Obstakelverwijdering


Door het weghalen of stroomlijnen van bebouwing in het winterbed, wordt de doorstroom van het winterbed bij hoogwater verbeterd.

Zomerbedverdieping



Door verdieping van het zomerbed kan de rivier bij hoogwater meer water afvoeren.

Dijkverbetering



Dijkverbetering is het hoger maken (en verbreden) van een dijk, of het door technische ingrepen versterken van de dijk om een hogere waterstand te kunnen keren.

Waterberging



Bij een uitzonderlijke combinatie van een gesloten stormvloedkering én grote rivierafvoeren naar het benedenrivierengebied, doet het Volkerak-Zoommeer dienst als tijdelijke waterberging.


Link:
http://www.ruimtevoorderivier.nl/

zondag 17 januari 2010

Arm en rijk Millenniumdoel 1



Millenniumdoel 1
Halvering armoede van het aantal mensen dat moet rondkomen van minder dan een dollar per dag.

Arm en rijk Millenniumdoel 2



Millenniumdoel 2
Basisonderwijs voor alle kinderen.

Arm en rijk Millenniumdoel 2 - extra film



Millenniumdoel 2 - extra film
Basisonderwijs voor alle kinderen.

Arm en rijk Millenniumdoel 3



Millenniumdoel 3
Gelijke kansen voor jongens en meisjes in het basis- en middelbaar onderwijs (het doel was om dit te realiseren in 2005).

Arm en rijk Millenniumdoel 4


Millenniumdoel 4
Vermindering van de kindersterfte in ontwikkelingslanden met tweederde.

Arm en rijk Millenniumdoel 5


Millenniumdoel 5
Verlaging van de moedersterfte met driekwart.

Arm en rijk Millenniumdoel 6

Bestrijding van hiv/aids, malaria en andere dodelijke ziektes

Sinds begin jaren '90 heeft aids miljoenen slachtoffers geëist, vooral in Afrika. Afgesproken is dat in 2015 de verspreiding van hiv/aids tot staan moet zijn gebracht. Ook moet iedereen met hiv/aids hiervoor de juiste medicijnen kunnen krijgen.
Minder malaria en tbc
Behalve de verspreiding van hiv en aids moeten ook malaria en andere ziekten zoals tuberculose (tbc) tot een halt worden gebracht in 2015. Malaria wordt veroorzaakt door muggenbeten. Slapen onder netten (klamboes) die met insecticide zijn bewerkt is een effectieve manier om malaria te voorkomen.



Arm en rijk Millenniumdoel 7

Millenniumdoel 7
Het waarborgen van een duurzaam milieu (halvering van het aantal mensen die geen toegang hebben tot veilig drinkwater).

Arm en rijk Millenniumdoel 8



Millenniumdoel 8
Ontwikkeling van een wereldwijd 'partnerschap voor ontwikkeling' (werken aan een open en eerlijk handels- en financieel systeem, aan een oplossing van het schuldenvraagstuk en aan de overdracht van nieuwe technologieën).

vrijdag 1 januari 2010

Wonen in Nederland Deltacommisie Samenvatting 2009

De opdracht…

De Deltacommissie is door de regering gevraagd advies uit te brengen over de bescherming van Nederland tegen de gevolgen van klimaatverandering. Daarbij gaat het om de vraag hoe Nederland zo ingericht kan worden dat het ook op de zeer lange termijn klimaatbestendig is, veilig tegen overstromingen, en een aantrekkelijke plaats is en blijft om te leven; wonen, werken, recreëren en
investeren.

…en de invulling

Daarbij was de vraag breder te kijken dan naar (water)veiligheid alleen. In de visie is daarom ook gelet op samenhang met wonen en werken, landbouw, natuur, recreatie, landschap, infrastructuur en energie. Veiligheid en duurzaamheid zijn de twee pijlers voor de strategie van de komende eeuwen. Naast bescherming tegen het water, benadrukt en benoemt het advies de kansen voor de Nederlandse samenleving.

Waterveiligheid

In het advies speelt ‘waterveiligheid’ een cruciale rol. Hierbij gaat het om de bescherming tegen overstromingen en het veiligstellen van de zoetwatervoorziening.

Het zekerstellen van waterveiligheid voorkomt slachtoffers en maatschappelijke ontwrichting, het voorkomt schade aan economie, landschap, natuur, cultuur en reputatie.

Het advies gaat ervan uit dat een veilig Nederland een collectief maatschappelijk belang is waarvoor de overheid verantwoordelijkheid neemt en blijft nemen. Het veiligheidsniveau moet tenminste een factor 10 hoger dan het huidige niveau.

Duurzame kansen

De aanbevelingen van de commissie leggen de nadruk op het kunnen meeontwikkelen met klimaatverandering en andere ecologische processen, ze zijn kosteneffectief en hebben een maatschappelijke meerwaarde.

De aanbevelingen zijn flexibel en geleidelijk te realiseren en bevatten handelingsperspectief voor de korte termijn. Met de uitvoering ervan is Nederland in staat de effecten van klimaatverandering beter op te vangen en nieuwe kansen te creëren.

De voorgestelde ingrepen in het advies moeten duurzaam zijn: bij de uitvoering ervan moet efficiënt gebruik worden gemaakt van water, energie en andere grondstoffen, zodanig dat de kwaliteit van de leefomgeving niet alleen behouden blijft maar zelfs wordt verbeterd.

Uitvoering: het Deltaprogramma

Voor de uitvoering van het advies voor een klimaatbestendige inrichting van Nederland heeft de Deltacommissie het Deltaprogramma opgesteld. Dit programma wordt financieel (Deltafonds) en politiek-bestuurlijk verankerd in een vernieuwde Deltawet.

Samenvatting

De urgentie (voor uitvoering) van het advies is groot. Nederland heeft een achterstand in te lopen omdat niet wordt voldaan aan de huidige geldende normen. Bovendien zijn de normen achterhaald en moeten naar boven worden bijgesteld. Daarnaast verandert het klimaat snel, stijgt de zeespiegel waarschijnlijk sneller dan aangenomen en neemt de (extreme) variatie in rivierafvoeren naar verwachting toe. Het economisch, maatschappelijk en natuurlijk belang van Nederland is groot en groeit verder; een dijkdoorbraak heeft zeer ontwrichtende gevolgen voor heel Nederland.

De Deltacommissie meent dat er rekening moet worden gehouden met een zeespiegelstijging van 0,65 tot 1,30 meter in 2100 en van 2 tot 4 meter in 2200. Het effect van bodemdaling is hierin meegenomen. Deze waarden vertegenwoordigen de mogelijke bovengrenzen; het is verstandig om hiermee rekening te houden, zodat de besluiten die worden genomen en de maatregelen die worden getroffen voor lange tijd houdbaar zijn tegen de achtergrond van wat Nederland mogelijk te wachten staat.


De temperatuurstijging en veranderende luchtcirculatie leiden voor de Rijn en de Maas tot afnemende zomer- en toenemende winterafvoeren. Voor de maximale afvoer van de Rijn moet rond 2100 rekening worden gehouden met ongeveer 18.000 m3/s. Voor de Maas komt dit op ongeveer 4.600 m3/s (huidige maatgevende afvoeren zijn respectievelijk: 16.000 m3/s en 3.800 m3/s).


Een stijgende zeespiegel, afnemende rivierafvoeren in de zomer, langduriger droogteperioden en indringend zout water via de rivieren en het grondwater zetten de zoetwatervoorziening van het land onder druk. Dit leidt tot schadelijke gevolgen voor de drinkwater-voorziening, landbouw, scheepvaart en (koel)water gerelateerde economische sectoren.

Kosten

Met de uitvoering van het Deltaprogramma is tot 2050 een bedrag van 1,2 à 1,6 miljard euro per jaar gemoeid en voor de periode 2050-2100 een bedrag van 0,9 à 1,5 miljard euro per jaar. Binnen het Deltaprogramma wordt voor de waterveiligheid zandsuppletie aan de kust toegepast.


Als deze zandsuppletie wordt vergroot om de Hollandse en Zeeuwse Noordzeekust met bijvoorbeeld 1 km uit te breiden om zo ruimte te scheppen voor functies als recreatie en natuur, is een aanvullend bedrag nodig van 0,1 à 0,3 miljard euro per jaar. Bedragen zijn uitgedrukt in prijspeil 2007 en zijn inclusief BTW.

Link: bewerkt naar
http://www.deltacommissie.com/

Wonen in Nederland Deltacommissie 2009

‘SAMEN WERKEN MET WATER’
Eindadvies van de nieuwe Deltacommissie.
3 september 2008


De belangrijkste conclusies uit het advies zijn:

• zeespiegelstijging is mogelijk groter dan verwacht;

• veiligheidsopgave is urgent;

• huidige veiligheidsnormering is te laag;

• nieuw Deltaprogramma biedt kansen aan de Nederlandse economie;

• langjarig investeringsprogramma van gemiddeld één tot anderhalf miljard euro per jaar is nodig voor de waterveiligheid van Nederland;

• Nieuwe Deltawet verankert Deltaprogramma;

• Deltafonds verzekert doorlopende financiering.





De Deltacommissie stelt verder dat:

klimaatverandering en zeespiegelstijging een feit zijn;

• Nederland vanaf vandaag aan de slag moet met het verbeteren van de waterveiligheid;

waterveiligheid betekent: bescherming tegen overstromingen, veiligstellen van zoetwatervoorziening en behoud van estuaria;

• het veiligheidsniveau achter de dijken minimaal met een factor 10 moet worden verhoogd;


• een ministeriële stuurgroep o.l.v. de minister-president moet gaan toezien op de uitvoering van twaalf aanbevelingen van de Deltacommissie.

Urgentie

Volgens de Deltacommissie moet rekening worden gehouden met een zeespiegelstijging van 0,65 tot 1,30 meter in 2100 en van 2 tot 4 meter in 2200 (inclusief bodemdaling). Meer dan tot nu toe werd aangenomen. De commissie meent dat het verstandig is rekening te houden met mogelijke bovengrenzen, opdat besluiten en maatregelen voor lange tijd houdbaar zijn.

Scenario’s voor zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust voor de 21e eeuw (blauw: KNMI’06 scenario, rood: bovengrensscenario Deltacommissie)

Klimaatverandering leidt tot afnemende zomer- en toenemende winterafvoeren van Rijn en Maas. Rond 2100 moet rekening worden gehouden met piekafvoeren van rond 18.000 m3 /s resp. 4.600 m3/s. Bij een stijgende zeespiegel dringt zout water via rivieren en grondwater verder het land in. Mede door de langere periodes van droogte komt de zoetwatervoorziening in gevaar.
 

De veiligheidsopgave is dus urgent: het klimaat verandert, de zeespiegel stijgt en de rivierafvoeren nemen toe terwijl een kwart van de waterkeringen niet aan de huidige wettelijke veiligheidsnormen voldoet. Die normen moeten naar boven worden bijgesteld, omdat er volgens de commissie veel meer aandacht moet zijn voor het voorkómen van slachtoffers. Daarnaast ligt 65% van ons nationale vermogen in overstroombaar gebied; voorzichtig geschat is dat 1800 miljard euro.

De breed samengestelde Deltacommissie heeft zich laten adviseren door een groep klimaatdeskundigen, onder andere afkomstig uit het VN-panel IPCC, aangevuld met Nederlandse experts op het gebied van waterveiligheid en waterbeheer. Daardoor konden de inzichten van de commissie over zeespiegelstijging, waterveiligheid en zoetwatervoorziening worden verdiept.

Twaalf aanbevelingen

De commissie onderscheidt concrete aanbevelingen voor de periode tot 2050, een duidelijke visie voor de periode tot 2100 en beschouwingen voor de lange termijn na 2100. Voor de korte en middellange termijn komt de commissie tot de volgende verkort weergegeven aanbevelingen:

1. Verhoging van het veiligheidsniveau van alle dijkringen met een factor 10.


2. Nieuwbouwplannen op fysisch ongunstige locaties baseren op kosten-batenafweging. Kosten van locale besluiten niet afwentelen.

3. In buitendijkse gebieden de afvoercapaciteit van rivieren en stijging van meerpeilen niet belemmeren.

4. Langs de Noordzeekust de veiligheid op orde houden door het in grote hoeveelheden suppleren van zand. De kust moet daardoor de komende eeuw kunnen aangroeien: ‘bouwen met de natuur’.

5. Het voortbestaan van het Waddengebied, zoals we die nu kennen, is niet vanzelfsprekend. Zandsuppleties langs de Noordzeekust dragen bij aan het meegroeien van het Waddengebied met de stijging van de zeespiegel.

6. De levensduur van de Oosterscheldekering verlengen. Tot rond 2075 voldoet de kering dan aan de eisen. Zandsuppleties beperken tot die tijd het verlies aan schorren, slikken en platen. Na 2075 de veiligheid combineren met het grotendeels terugbrengen van de getijdendynamiek.

7. De Westerschelde moet open blijven vanwege het waardevolle estuarium en de vaarroute naar Antwerpen. Veiligheid op peil houden door deltadijken.

8. Het Krammer-Volkerak Zoommeer samen met Grevelingen en eventueel Oosterschelde inrichten voor de tijdelijke berging van het rivierwater van Rijn en Maas.


9. Voor het Rivierengebied moeten de programma’s Ruimte voor de Rivier en Maaswerken snel worden uitgevoerd. Waar kosteneffectief: afvoer van 18.000 m3/s voor de Rijn en 4.600 m3 /s voor de Maas reeds nu realiseren.


10. Een ‘afsluitbare open’ Rijnmond combineert veiligheid met zoetwatervoorziening, stedelijke ontwikkeling en natuur. Extreme afvoeren van Rijn en Maas afvoeren via de Zuidwestelijke delta. Aanvoer zoet water vanuit het IJsselmeer.

11. De strategische functie van het IJsselmeer als zoetwaterreservoir voor het noorden en westen van Nederland versterken. Het peil geleidelijk verhogen met maximaal 1,5 m. Daardoor kan bovendien overtollig water lange tijd zonder pompen naar de Waddenzee. Het peil van het Markermeer onveranderd laten..

12. Versterking van de politiek-bestuurlijke organisatie voor onze waterveiligheid en zekerstelling financiën. Een Deltawet verankert deze politiek-bestuurlijke organisatie en regelt de financiën.

Samenhangende visie

Veiligheid en duurzaamheid zijn de twee peilers waarop de strategie de komende eeuwen gebaseerd moet zijn. Dat wil volgens de commissie zeggen: mee-ontwikkelen met de klimaatverandering en ecologische processen. Waterveiligheid is voor heel Nederland van belang. Vandaar dat het solidariteitsbeginsel wordt gehanteerd: iedereen draagt financieel bij aan waterveiligheid omdat iedereen, nu en in de toekomst, belang heeft bij een veilig Nederland.

De commissie benadrukt dat de overheid verantwoordelijk moet blijven voor een waterveilige, klimaatbestendige inrichting van Nederland. waarin ruimte blijft voor een actieve betrokkenheid van marktpartijen bij investeringen in natuur, recreatie, bedrijvigheid, landbouw, infrastructuur, energie en wonen.

Kosten, financiering en uitvoering

Met de uitvoering van het Deltaprogramma is tot 2100 een extra bedrag van rond 1 tot 1,5 miljard euro per jaar gemoeid. Dat is circa 0,2 tot 0,3% van het Nationaal Inkomen. Als aan de Zeeuwse en Hollandse Noordzeekust bijvoorbeeld 1 km extra ruimte wordt gerealiseerd voor recreatie en natuur, is een aanvullend bedrag nodig van 0,1 tot 0,3 miljard euro per jaar voor extra kustsuppleties.

De financiering moet onafhankelijk zijn van politieke kortetermijnprioriteiten of economische conjunctuur. Het advies van de commissie voorziet daarom in de instelling van een Deltafonds, dat wordt gevoed uit (een gedeelte van de) aardgasbaten en leningen, bijvoorbeeld via langlopende staatsobligaties.

Het vergroten van de waterveiligheid dwingt tot keuzes in grondgebruik. Het raakt dus de ontwikkelingsmogelijkheden van landbouw en natuur, stedelijke ontwikkeling, infrastructuur, scheepvaart en havens. Vandaar de noodzaak van een integrale afstemming door een ministeriële stuurgroep onder leiding van de Minister-president. De politieke eindverantwoordelijkheid blijft bij de bewindspersoon van Verkeer en Waterstaat.

Een Deltaregisseur zorgt voor samenhang en voortgang. Regionale bestuurders coördineren invulling en realisatie ter plaatse.

Parlementaire controle op de uitvoering van het Deltaprogramma vindt plaats door een (permanente) themacommissie in de Tweede Kamer.

Opdracht

De commissie had een bredere opdracht dan de eerste Deltacommissie. Die onderzocht na de watersnoodramp van 1953 welke waterstaatstechnische voorzieningen nodig waren om de getroffen gebieden te beschermen. De nieuwe Deltacommissie is gevraagd te adviseren hoe Nederland zo ingericht kan worden dat het ook op zeer lange termijn veilig is tegen overstromingen en een aantrekkelijke plaats kan blijven om te leven; wonen, werken, recreëren en investeren.


Link: bewerkt naar
http://www.deltacommissie.com/

Klimaatvraagstukken Toelichting KNMI 2009

Klimaatverandering en Broeikaseffect

Het klimaat lijkt een stabiele factor, maar er zijn allerlei klimaatvariaties. Het klimaat verandert onder invloed van natuurlijke factoren en, sinds het midden van de 20e eeuw, onder invloed van de mens via het versterkte broeikaseffect. Wereldwijd en ook op het KNMI wordt veel onderzoek gedaan naar zowel de natuurlijke als de menselijke klimaatfactoren en naar de werking van het complexe klimaatsysteem. Begrip van het klimaatsysteem is belangrijk om uitspraken te kunnen doen over de ontwikkeling van het klimaat in de toekomst.


Hoe werkt het klimaat?

De aarde wordt verwarmd door de zon. Een deel van de zonnestraling wordt teruggekaatst en een ander deel wordt omgezet in warmte.

Zonnestraling warmt de aarde op en de aarde straalt de warmte weer uit. Broeikasgassen houden de warmtestraling vast. Hierdoor is de aarde +15°C i.p.v. -18°C. Extra uitstoot van broeikasgassen (versterkt broeikaseffect) verhoogt de temperatuur verder.

Broeikasgassen, zoals waterdamp en CO2, leggen een warme deken om de aarde. Een deel van de warmtestraling van de grond wordt vastgehouden. Zonder dit warme-deken-effect zou de aarde veel kouder zijn.

Wind en oceaanstromingen spelen een belangrijke rol bij de verdeling van de warmte over de aarde. Deze warmtetransporten zorgen ervoor dat er een temperatuurverschil tussen de tropen en de polen is.


De relatie tussen de atmosfeer, de oceaan, het landoppervlak, sneeuw en ijs en de biosfeer is van groot belang. Bijvoorbeeld: planten nemen CO2 op, de oceaan neemt warmte op, ijskappen en woestijnen weerkaatsen zonnestraling sterker dan bos en toendra en smeltend ijs maakt de oceaan minder zout. Deze processen kunnen elkaar versterken of verzwakken.

Zo leidt een opwarming van de oceaan tot meer verdamping. Dat versterkt het broeikaseffect, waardoor de oceaan nog warmer wordt. Hierdoor ontstaat extra verdamping, maar die onttrekt anderzijds ook warmte aan de oceaan en heeft daardoor een koelende werking op het zeewater.

Er zijn tal van effecten die elkaar beïnvloeden, waardoor het lastig is om te ontdekken hoe verstoringen in het klimaatsysteem doorwerken.

Schematische weergave van de elementen, processen en onderlinge interacties van het klimaatsysteem.

Hoe ontstaan klimaatveranderingen?

Er zijn verschillende oorzaken voor variaties van het klimaat, zoals verschuivingen van continenten en zeestromen, inslagen op aarde van kometen of meteorieten, verhoogde vulkanische activiteit, variaties in de aardbaan, veranderende zonneactiviteit, het chaotisch gedrag van de atmosfeer, veranderend landgebruik en recent de door menselijke activiteiten toegenomen hoeveelheid kooldioxide en andere broeikasgassen in de atmosfeer.

El Niño

Vissers in Peru merkten eeuwen geleden al dat de vis verminderde. Oorzaak was het plotseling warmere water aan de kust, dat dan veel armer is aan voedsel. Dat gebeurde meestal rond Kerst, vandaar de naam El Niño (Kerstkind).


Tegenwoordig bedoelen we periodes waarin warm water zich langs de kust en de evenaar over een groot deel van de Stille Oceaan uitstrekt. Een koelere tijd wordt La Niña (het meisje) genoemd.

El Niño komt gemiddeld om de drie tot zeven jaar voor. Tijdens El Niño wordt het evenwicht tussen de drie variabelen verstoord: de thermociline, de passaatwinden en de watertemperatuur. Bijvoorbeeld door een westerstorm vanuit het westen van de Grote Oceaan.

Door de westelijke wind verplaatst het warme water richting het oosten naar Zuid-Amerika. Het zeewater langs de westkust van Zuid-Amerika wordt daardoor warmer.

Boven het zeewater wordt de luchttemperatuur beïnvloedt door de watertemperatuur. Het verschil tussen de watertemperatuur en de luchttemperatuur neemt af. Hierdoor neemt ook het verschil in luchtdruk af.

Hoe kleiner het verschil in luchtdruk, hoe lager de windsterkte zal zijn.

Door minder luchtdrukverschil zullen de normale ZO-passaatwinden afzwakken. Hierdoor zal een westenwind over de Grote Oceaan waaien. Dit patroon in de luchtdruk veranderingen wordt Zuidelijke Oscillatie genoemd.

Boven Indonesië ontstaat een hogedrukgebied en wordt het droger. Bij Zuid-Amerika en zuidelijk Noord-Amerika wordt het natter.

Bovendien wordt het zeewater warmer, waardoor orkanen kunnen ontstaan, terwijl die normaal niet in de oostelijke Grote Oceaan voorkomen.

De gevolgen van een El Niño voor het weer, met name voor temperatuur en neerslag, zijn groot. Bijvoorbeeld overvloedige regen in droge woestijnen en droogte waar het normaal veel regent.

Menselijke invloed

Het klimaat verandert van nature, maar ook de mens heeft invloed. In een studie van het KNMI is gekeken naar het effect van variaties van de zonnestraling, van vulkaanuitbarstingen en van El Niño. Daaruit blijkt dat de waargenomen temperatuurtoename in de eerste helft van de 20e eeuw komt door natuurlijke oorzaken: een afname van vulkaanactiviteit en een toename van zonneactiviteit.

In de tweede helft van de 20e eeuw kunnen natuurlijke oorzaken de snelle stijging niet verklaren: de zonneactiviteit nam nauwelijks verder toe, terwijl er sinds 1960 drie grote vulkaanuitbarstingen zijn geweest.

Als we deze factoren bekijken is er sprake van menselijke invloed.

Temperatuur in de wereld

De gemiddelde wereldtemperatuur is de afgelopen 100 jaar tussen de 0.56 en 0.92 graad gestegen. De stijging is niet gelijk over de wereld verdeeld: grote landmassa's en de poolgebieden zijn sneller opgewarmd, de oceanen en tropen minder snel. Klimaatmodellen waarin menselijke invloeden niet zijn meegenomen kunnen de waargenomen stijging niet verklaren. Als de invloed van broeikasgassen en stofdeeltjes wel wordt meegenomen is de overeenstemming tussen de berekende temperatuur en de waargenomen temperatuur goed. Ook de patronen van opwarming komen dan in grote trekken overeen.

Tot het eind van deze eeuw wordt een verdere gemiddelde wereldtemperatuur-stijging verwacht tussen de 1,1 en 6,4°C ligt t.o.v. 1990. Het grote verschil komt door de onzekerheden in de uitstoot van broeikasgassen en over de terugkoppelingen in het klimaatsysteem, die het effect kan versterken of verzwakken.

Neerslag in de wereld

Neerslag (regen, sneeuw, hagel) is veel wisselvalliger dan temperatuur. Bovendien is het effect van het versterkte broeikaseffect op neerslag minder simpel dan het effect op temperatuur. Men verwacht meer neerslag in de tropen, een afname in de subtropen en een toename op hogere breedtegraden. Langs de evenaar zijn grote gebieden waar meer neerslag verwacht wordt.


De toename in de winterneerslag in Noord-Europa en noordelijk Noord-Amerika is duidelijk te zien. Er is een afname van regen in Noord-Afrika. De waargenomen afname van de neerslag in West- en Centraal-Afrika en de toename in zuidelijk Zuid-Amerika en Noordwest-Australië passen niet in het simpele theoretische beeld.


Stormen

Bij de polen is de instraling van de zon minder dan bij de evenaar. Daardoor ontstaat een temperatuurverschil tussen evenaar en polen dat een compenserend warmtetransport veroorzaakt. Zowel de oceanen als de atmosfeer dragen bij aan dit warmtetransport.

Op de gematigde breedten wordt dit poolwaartse warmtetransport voornamelijk verzorgd door depressies. Deze depressies en de bijbehorende stormen zijn dus grote warmtepompen. Hoe groter het temperatuurverschil tussen pool en evenaar, hoe meer warmte deze depressies moeten transporteren.
Doordat de polen, door het albedo effect, sterker zullen opwarmen dan de evenaar neemt het temperatuurverschil tussen pool en evenaar af.

Hieruit zou men kunnen concluderen dat de intensiteit en frequentie van stormen zullen afnemen. Maar een toename is ook mogelijk doordat hoger in de atmosfeer het temperatuurverschil tussen pool en evenaar zal toenemen door de afkoeling op grotere hoogten bij de polen. Bovendien zal in een warmere atmosfeer het harder gaan regenen bij stormen. De warmte die daarbij vrijkomt kan de stormen intenser maken. In dat geval zullen er misschien minder, maar wel zwaardere stormen ontstaan. Ook de oceaanstromingen kunnen veranderen waardoor de verdeling van het totale warmte transport over de atmosfeer en oceaan verandert.

Stormen ontstaan voornamelijk aan de westkant van de oceanen en bewegen zich, onder invloed van de straalstroom, over het algemeen oostwaarts. De gebieden waarin deze stormen ontstaan en voortbewegen noemt men stormbanen. Er ontstaat een poolwaartse verschuiving rond 2050 voor de Noord Atlantische Oceaan.

Warme Golfstroom

Klimaatmodellen laten in de 21e eeuw een langzame afname zien van de thermohaliene circulatie (THC of ‘Warme Golfstroom’) in de Atlantische Oceaan van ongeveer 25%. Met als gevolg in Noordwest-Europa een koelende werking. Ondanks deze koeling is er in de Noord-Atlantische regio sprake van een netto opwarming.


Een afname van de THC zorgt voor een temperatuurdaling in Noordwest-Europa. De THC-afname ontstaat door de grotere opwarming van de noordelijke breedtes. Het netto-effect is een THC die geleidelijk afneemt en de temperatuurstijging door het broeikaseffect in Noordwest-Europa enigszins tempert, maar zeker niet zorgt voor een afkoeling.

Zeeijs

De zeeijsbedekking in het Noordpoolgebied is sinds 1978 met gemiddeld ongeveer 2 tot 3% per 10 jaar afgenomen. In beide poolgebieden neemt de hoeveelheid zeeijs in de loop van de 21e eeuw af. Tegen het eind van deze eeuw zal het Noordpool-gebied in de nazomer voor een groot gedeelte ijsvrij zijn.


De snelheid waarmee de zeeijsbedekking afneemt is afhankelijk van de uitstoot van broeikasgassen. Dit betekent dat er geen dik, meerjarig ijs meer over zal blijven in het Noordpoolgebied, maar dat al het aanwezige ijs is gevormd in de vorige winter.

Een belangrijke oorzaak van deze snelle afname in zeeijsbedekking is de grote temperatuurstijging in poolgebieden ten opzichte van het wereldgemiddelde. Dit wordt veroorzaakt door het albedo effect.


IJs en sneeuw kaatsen bijna al het zonlicht terug. Wanneer de temperatuur stijgt en het ijs en de sneeuw smelt wordt meer zonnestraling opgenomen door de zee of het land. De temperatuur stijgt hierdoor nog meer. Dus smelt er nog meer sneeuw en ijs.


Zeespiegelstijging

Gedurende de 20e eeuw is de zeespiegel wereldwijd gestegen met ongeveer 17 centimeter. Volgens het IPCC zal de zeespiegel gedurende de 21e eeuw wereldwijd met 18 tot 59 centimeter stijgen. De oorzaken zijn de uitzetting van het zeewater, het smelten van gletsjers en kleine ijskappen en het slinken van de grote ijskappen op Groenland en Antarctica.

Op sommige plaatsen is de afkalving aan de randen van de Groenlandse en de West-Antarctische ijskap de laatste jaren sterk toegenomen. Als deze versnelde afkalving doorzet in de 21e eeuw kan de zeespiegel verder stijgen. Oceanen en ijskappen reageren erg traag op veranderingen in de atmosfeer. Daarom zal de zeespiegelstijging nog eeuwen doorzetten, zelfs als de temperatuur na 2100 niet meer zou stijgen. Alleen al door de uitzetting van het zeewater zal het zeeniveau in 2300 ongeveer 30 tot 80 centimeter hoger zijn dan in de 20e eeuw.

De Groenlandse ijskap zal in dit warmere klimaat blijven slinken en dus bijdragen aan zeespiegelstijging. Bij een gematigde stijging van de temperatuur zal de ijskap vrijwel geheel verdwijnen in enkele duizenden jaren.

De Antarctische ijskap blijft zó koud dat het oppervlak nauwelijks zal gaan smelten. De sneeuwval neemt toe, waardoor de ijskap de komende eeuwen gaat groeien. Maar de ijskap kan netto massa verliezen als de afkalving aan de randen overheerst.

Koraalverbleking

Koraalriffen zijn zeer kwetsbaar. Een temperatuurstijging van het zeewater van een paar graden kan zorgen voor ‘bleaching’. Het koraal verbleekt, doordat eencellige algen, die in het koraal leven en het zijn felle kleur geven, verdwijnen.

De algen produceren ook het voedsel voor de koraalpoliepen, waardoor de koraalpoliepen sterven. Een koraalrif bestaat uit koraalpoliepen die een uitwendig kalkstenen skelet bouwen die samen een koraalrif vormen. Het koraalrif is de leefomgeving van veel zeeorganismen zoals zeewier, algen, vissen en weekdieren. Als het koraalrif verdwijnt, verdwijnen ook deze organismen.

Toename methaan

In New Scientist van 11 augustus 2005 wordt gemeld dat de permafrost in Siberië over een oppervlak zo groot als Frankrijk en Duitsland aan het smelten is door de opwarming van ongeveer 3 graden in dit gebied over de laatste veertig jaar.

Methaan is na kooldioxide het belangrijkste gas dat bijdraagt aan de versterking van het broeikaseffect door de mens. Variaties in de hoeveelheid hangen sterk samenhangen met veranderingen in temperatuur en kooldioxide (CO2). De ijstijden kenden de kleinste hoeveelheden methaan, terwijl deze in warme periodes (interglacialen) weer toenamen. In de ongestoorde atmosfeer was het methaan voornamelijk afkomstig uit natte gebieden, zoals moerassen en venen, maar ook van bomen en planten.

Wetlands (veen- en moerasgebieden), zoals de smeltende permafrost zijn een belangrijke bron van methaan (CH4), een van de broeikasgassen. Methaan is ongeveer 2/3 afkomstig van de mens, o.a. van de verbranding van fossiele brandstoffen, rijstverbouw en veehouderij. Natuurlijke bronnen vormen ongeveer 1/3 van de totale hoeveelheid methaan die jaarlijks in de atmosfeer wordt uitgestoten.

Methaan is als broeikasgas ongeveer twintig maal zo krachtig als kooldioxide (CO2). Gelijktijdige toenames van temperatuur en methaan zijn ook gevonden via ijskernenonderzoek. Deze methaantoename is niet voldoende om de bijbehorende temperatuurstijging van enkele graden geheel te verklaren.

Beantwoord de volgende vragen:

1a Beschrijf het broeikaseffect?
  b Beschrijf het versterkte broeikaseffect?
  c Wat is het belang van wind en oceaanstromingen?

2a Hoe werkt het klimaat? Beschrijf de relatie tussen de atmosfeer, de oceaan, het landoppervlak, sneeuw en ijs en de biosfeer.
 b Leg uit hoe opwarming van de aarde kan zorgen voor afkoeling van de oceaan?

3  Beschrijf El Nino?

4  Noem twee factoren waardoor er geen duidelijk beeld is over de verwachte temperatuurstijging op aarde.

5  Verklaar hoe de neerslag wereldwijd verandert in:
 a de tropen?
 b de subtropen?
 c Noord-Europa en noordelijk Noord-Amerika?
 d Noord-Afrika?

6a Waardoor neemt het temperatuurverschil tussen pool en evenaar af?
  b Waardoor is er een toename van stormen mogelijk?

7 Wat is het gevolg van een langzame afname van de THC op Noordwest-Europa?

8  Wat is naast de opwarming van de aarde een belangrijke oorzaak van de snelle afname van het zeeijs?

9a Noem twee oorzaken voor de zeespiegelstijging?
  b Waardoor zal de Antarctische ijskap nauwelijks smelten?

10a Geef een fysische verklaring voor de toename van methaan?
    b Geef een sociale verklaring voor de toename van methaan?
 

Link: bewerkt naar
http://www.knmi.nl/